Nawet kwiatkiem

Niewiele niestety wspomina się o tym, że w zależności od dynamiki relacji pomiędzy partnerami, kontekstu stosowania siły oraz wywołanych konsekwencji, przemoc domowa (ang. domestic violence) lub przemoc wobec partnera (ang. intimate partner violence) ma różne odcienie. W wyobraźni większości z nas funkcjonuje raczej jeden uniwersalny obraz ofiary i sprawcy przemocy domowej, i jest nim ten z kobietą z podbitym okiem. Ponadto wciąż pokutuje przekonanie, że tego typu zjawiska pojawiają się tylko w rodzinach dysfunkcyjnych. Ze względu na swoje doświadczenie zawodowe miałam okazję zrozumieć jak mylne i krzywdzące jest to wyobrażenie.

Z okazji Dnia Kobiet postanowiłam wrócić do pewnej publikacji, która już dawno temu zwróciła moją uwagę. Autorzy artykułu Joan Kelly oraz Michale Johnson, w oparciu o wyniki badań naukowych, postanowili rozróżnić kilka form tzw. związków przemocowych oraz towarzyszących im okoliczności. Zdaniem autorów, jak i moim skromnym również, takie rozróżnienie powinno znależć jak najszybsze odzwierciedlenie nie tylko w przepisach prawa, i przewidzianych sankcjach, ale również oferowanej przez organizacje rządowe i pozarządowe pomocy dla ofiar i sprawców przemocy domowej.

A więc.

Represyjno-kontrolujący charakter przemocy domowej (ang. Coercive Controlling Violence) jest najbardziej bliski naszemu wyobrażeniu o tzw. związkach przemocowych. Jest to również typ przemocy domowej, co do której adresowanych jest najwięcej programów pomocowych. Charakteryzuje się długotrwałym stosowaniem przemocy emocjonalnej, ekonomicznej, znieważającego zastraszania, przymusu, izolacji, gróźb, obwiniania, umniejszania poczucia wartości partnera, wykorzystywaniem dzieci, zaprzeczaniem swojej winy, obwinianiem ofiary, sprawowaniem chronicznej kontroli nad partnerem, oraz nie mniej ważnym użyciem przemocy fizycznej. To właśnie w tej grupie związków kobiety doznają najpoważniejszego uszczerbku na zdrowiu,  co skutkuje bardzo częstym opuszczaniem dni w pracy.  Sprawcy z reguły stosują kilka z powyższych taktyk, które według nich są najskuteczniejsze w danym przypadku.  Autorzy publikacji zwracają uwagę na początkowy charakter tego typu związków (ang. incipient), gdzie wyraźnie zarysowuje się element władzy oraz kontroli ale sprawca nie stosuje jeszcze przemocy fizycznej. A to własnie ten element przykuwa największą uwagę, i jego obecność lub brak, odgrywa niekiedy kluczową rolę w postępowaniu sądowym.

Stawianie oporu z użyciem przemocy wobec represyjno-kontrolującego sprawcy (ang. Violent Resistance) to jest typ przemocy domowej, którą często określamy jako reakcja w obronie własnej lub w obronie innych osób. Jest to typ przemocy, która stosowana jest jako odpowiedź na represyjno-kontrolujące zachowanie sprawcy, opisane powyżej. To właśnie w tej kategorii związków przemocowych znajdują się kobiety, które w afekcie powodują śmierć partnerów, i to tego typu właśnie sprawy zyskują największe zainteresowanie ze strony mediów. Pomimo, że jest to bardzo nieliczna grupa ofiar przemocy domowej, autorzy publikacji zauważają, iż to właśnie ta grupa kobiet jest szczególnie narażona na poważne obrażenia, groźby pozbawienia życia, gwałt ze strony partnera, oraz to właśnie ta grupa kobiet bardzo często podejmuje najpierw próby samobójcze. Tłem tego typu przemocy, oraz ewentualnych zabójstw, jest bardzo często gwałtowna reakcja na zagrażający życiu incydent, który może dotyczyć również dzieci partnerów. Bardziej zainteresowanym tym tematem polecam książkę Katarzyny Bondy pt. Polskie Morderczynie, gdzie ten typ związku przemocowego jak i sylwetki kobiet zostały bardzo interesująco przedstawione.

Przemoc sytuacyjna (ang. Situational Couple Violence) jest najczęściej występującą formą agresji, przemocy w związkach partnerskich, gdzie obydwie strony są zarówno ofiarą jak i sprawcą. Przemoc sytuacyjna jest bardzo często konsekwencją sprzeczek czy kłótni partnerskich, które niekiedy przybierają formę przemocy fizycznej. Autorzy publikacji zwracają jednak uwagę, że ta forma przemocy ma niewiele wspólnego z chronicznym represyjno-kontrolującym zachowaniem. Przemoc fizyczna w tego typu związkach przybiera raczej formę drugorzędnego użycia siły np. w formie popychania, chwytanie za ramię itp, co bardzo rzadko skutkuje poważnymi obrażeniami. Przyczyną tego typu zachowań jest nieumiejętność radzenia sobie z konfliktami lub nieadekwatnym rozwiązywaniem tego typu sytuacji. Niemniej jednak to właśnie tego typu przemoc najczęściej towarzyszy związkom nastolatków, kiedy to właśnie młode kobiety są bardziej skłonne być sprawcami tego rodzaju przemocy. Autorzy podkreślają, że jest mało prawdopodobne aby tego typu przemoc przerodziła się kiedykolwiek w formę represyjno-kontrolującą, a raczej najczęściej kończy się wraz z rozpadem związku.

Przemoc w wyniku separacji  (ang. Separation-Instigated Violence) ma miejsce wówczas kiedy pojawia się jedynie jako konswekwencja rozpadu związku, i czemu towarzyszy brak wcześniejszych podobnych zachowań z użyciem przemocy.  Tego rodzaju zachowanie jest najczęściej wyrazem utraty pewnej kontroli psychologicznej (w języku angielskim określanym jako ‘just going nuts’ czyli ‘zwariować/oszaleć’) oraz sposobem na zamanifestowanie pewnego rodzaju upokorzenia, które odczuwa osoba porzucona, a użycie przemocy wydaje się być jedynym narzędziem wyrażenia tej frustracji. Zazwyczaj tej formie przemocy towarzyszy jeden lub dwa incydenty użycia siły na początku okresu separacji, której charakter jest również dość różny. W przeciwieństwie do represyjno-konrolującego sprawcy, przy tego typu przemocy zarówno kobiety jak i mężczyźni o wiele częściej przyznają się do użycia siły, do skruchy, oraz o wiele częściej odczuwają wstyd za swoje zachowanie.

Autorzy wyszczególniają również dwie inne formy przemocy, a mianowicie wzajemna kontrola z użyciem przemocy (ang. Mutual Violent Control) oraz przemoc wobec partnera w trakcie postępowania rodzinnego (ang. intimate partner violence in custody and access disputes). Niemniej jednak ze względu na dość niewielką liczbę badań, nie podejmują się na tym etapie szczegółowej analizy dot. częstotliwości występowania oraz cech charakterystycznych tego typu związków przemocowych.

Powyżej przedstawione formy przemocy domowej jak najbardziej wpisują się w moje własne obserwacje wyniesione z licznych wywiadów z osobami udzielającymi pomocy ofiarom jak i sprawcom. Jest również wiele ciekawych badań oraz publikacji dot. kwestii stosowania ewentualnej mediacji pomiędzy ofiarą a sprawcą. Ale o tym już innym razem.

Źródło:

Kell, J.B.; Johnson, M.P. (2008) Differentiation among types of intimate partner violence: research update and implications for interventions. Family Court Review, 46(3), 476-499.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s